Gesentraliseerde finansies: wat die rekord eintlik wys

Elke paar jaar misluk 'n groot bank en die staat gryp na openbare geld om die stelsel te bestendig. Die rekord strek van Lehman Brothers in 2008 tot VBS en Ithala by die huis. Voordat jy besluit jou spaargeld sit veilig buite daardie storie, is dit die moeite werd om die rekord behoorlik te lees.

'n Senior bestuurder wat ek respekteer, 'n man wat 'n beduidende balansstaat bestuur, het eenkeer 'n gesprek afgesluit met 'n sin wat ek sedertdien in 'n dosyn raadsale gehoor het: "Maar James, die bankstelsel word gereguleer. Dit is veilig. Dit is wat ek vertrou."

Ek verstaan die instink. Die reguleerder bestaan. Die depositowaarborg bestaan. Die sentrale bank staan agter dit alles. My probleem is dat dieselfde argitektuur agter elke bank gestaan het wat in my leeftyd misluk het, so die trust verdien om teen die rekord eerder as die bemarking te toets. Ek is sedert 2016 in Bitcoin en die beswaar het nie verskuif nie.

Die rekord is nie gerusstellend nie.

Wat 2008 eintlik gekos het

Bear Stearns is oor 'n naweek in Maart 2008 verkoop voordat dit in daglig kon misluk. Lehman Brothers, 'n instelling wat 158 jaar van oorloë en depressies oorleef het, het daardie September om bankrotskap aansoek gedoen. Washington Mutual, die grootste spaargeld en lening in die Amerikaanse geskiedenis, is deur reguleerders beslag gelê. Fannie Mae en Freddie Mac, wat tussen hulle agter ongeveer die helfte van alle Amerikaanse verbandlenings gestaan het, is in staatskonserwatorskap geplaas. Dit was nie randoperateurs nie. Hulle was die pilare van die stelsel, vertrou juis omdat hulle gereguleer is.

Die redding wat gevolg het, was die grootste vredestydse oordrag van private risiko's op openbare balansstate wat nog ooit gepoog is. Die kongres het $700 miljard onder TARP gemagtig en die Federale Reserweraad het triljoene meer aan waarborge en noodfasiliteite toegewy. Desondanks plaas die Kongres-begrotingskantoor die skade aan 'n ekonomie wat $850 miljard onder sy potensiaal loop, produksie laer met 4%, werkloosheid met 10% en huiswaardes met 'n kwart. Amerikaanse BBP het vir byna 'n dekade onder potensiaal gebly. Honderde instansies het in elk geval gesluit.

Niks daarvan was nuut nie. Die spaar- en leningskrisis van die 1980's het reeds meer as duisend Amerikaanse spaarsaamhede doodgemaak en belastingbetalers meer as $100 miljard in die geld van die dag gekos. Die 2008-redding was groter, nie anders nie.

Die mense wat daardie instellings bestuur het, het oorweldigend hul winste behou. In Amerika is presies een senior bankier tronk toe vir die krisis.

Maart 2023, toe dit weer gebeur het

Vyftien jaar van nuwe regulering later het Silicon Valley Bank in ongeveer 48 uur van beleggingsgraad na beslag gelê. Navorsing oor die episode het bevind die onttrekkings het binne 'n dag of twee gerealiseer omdat die bank se deposito's gekonsentreer was onder besighede wat ver bo die versekerde perk sit. Niemand het in die reën buite 'n tak tougestaan nie. Die hardloop het tussen vergaderings op telefone plaasgevind. Signature Bank het binne dae gevolg. Eerste Republiek het 'n paar weke langer geduur. Die Federale Reserweraad het 'n noodleningsfasiliteit opgerig om die besmetting te stop, vyftien jaar na die laaste stel noodfasiliteite.

Die detail wat ek die meeste vind, behels Circle, uitreiker van die USDC stablecoin. Dit het meer as $3 miljard se reserwes as onversekerde deposito's by Silicon Valley Bank gehou en het in die dae rondom die ineenstorting ongeveer $2 miljard se aflossings in die gesig gestaar. Selfs die kripto-industrie se dollartokens het geblyk te leun op dieselfde brose banklaag daaronder.

Dieselfde maand is Credit Suisse, 167 jaar oud en wêreldwyd sistemies, oor 'n naweek deur die Switserse staat in UBS gevou. Ongeveer CHF 16 miljard van sy AT1-effekte is per dekreet tot nul geskryf. Verbandhouers wat gedink het dat hulle bo aandeelhouers gerangskik het, het die rangorde onderhandelbaar gevind sodra die politiek dit vereis het.

Regulasie het niks hiervan verhoed nie. Die redding het daarna opgedaag, met openbare geld.

African Bank, VBS en Ithala: ons eie rekord

Suid-Afrikaners lees hierdie stories soms as vreemde weer, 'n drama wat op ander vastelande afspeel. Ons eie rekord verdien 'n nader kyk.

African Bank is in Augustus 2014 onder kuratorskap geplaas nadat sy ongesekureerde uitleenboek sleg geword het. Die Reserwebank het R7 miljard van sy swakste lenings gekoop, terwyl senior effektehouers 'n 10%-verlaging geneem het. Die deel wat die meeste spaarders nooit geregistreer het nie, is wat met geldmarkfondse gebeur het. Verskeie moes 'n stukkie van die beleggings wat gewone mense glo so goed soos kontant was, bevries, want daardie fondse het stilweg African Bank-papier gehou. Niemand wat daardie eenhede besit het, het daardie risiko gekies nie. Dit het hulle in elk geval gevind.

VBS Mutual Bank was erger. Dit is op 11 Maart 2018 onder kuratorskap geplaas, en dit blyk van binne geplunder te wees. ’n Forensiese verslag het die bedrog op R2,3 miljard gestel, met nagenoeg R1,9 miljard wat oor drie jaar na 53 individue gevloei het. Vyftien munisipaliteite het R1,57 miljard onreëlmatig inbetaal en ongeveer driekwart daarvan verloor; die Vhembe-distrik het R350 miljoen ingesit en verwag sowat R80 miljoen terug. Stokvels en begrafnisverenigings regoor Limpopo, spaarders met die minste kussing in die land, het die res van die slag geabsorbeer. Tesourie-gewaarborgde kleinhandeldeposito's tot R100 000. Die 458 deposante bo daardie lyn het 7c in die rand in 2022 ontvang en 'n verdere 20c teen Januarie 2025. Die voormalige voorsitter het in Julie 2024 effektiewe 15 jaar ontvang, wat geregtigheid van sy soort is, hoewel niemand se spaargeld teruggevonnis is nie.

Ithala het volgende gekom. Die lener in staatsbesit het jare lank deposito's geneem onder verval van vrystellings eerder as 'n volle banklisensie. In Januarie 2025 het die Omsigtigheidsowerheid om die likwidasie daarvan aansoek gedoen en sowat 257 000 deposanterekeninge is gevries met sowat R2,47 miljard binne. Mense regoor KwaZulu-Natal het toegang tot salarisse en skoolgeldgeld verloor in die maand wat gelde verskuldig is.

Daar is 'n stiller les onder die mislukkings. Geld binne die stelsel is voorwaardelik op maniere wat spaarders selde prys. In die 2023/24-jaar het die Reserwebank se Finansiële Toesigafdeling 51 opdragte uitgereik wat R21,7 miljard se rekeninge blokkeer en R1,4 miljard daarvan is permanent aan die staat verbeur. Die meeste van daardie gevalle het vermoedelik werklike oortredings behels. Die punt staan ongeag: 'n deposito is 'n belofte wat onderbreek kan word.

Nie een van hierdie mislukkings het 'n globale krisis nodig gehad nie. Hulle het in kalm weer gebeur.

Beskerm depositoversekering jou spaargeld?

Suid-Afrika het uiteindelik formele depositoversekering in April 2024 bekendgestel. Die Korporasie vir Depositoversekering, 'n Reserwebank-filiaal, dek tot R100 000 per deponeerder per bank. Dit was agterstallig; die VBS-deposante van 2018 moes staatmaak op 'n geïmproviseerde Tesourie-waarborg op dieselfde vlak. Ek is bly dit bestaan en die nommer vertel jou vir wie dit ontwerp is. Dit beskerm die klein spaarder teen ondergang. Vir enige iemand wat ernstige kontant hou, is R100 000 die eerste trap van 'n leer wat meestal nie daar is nie.

Bo die lyn is likwidasie die alternatief en likwidasie is stadige rekenkundige. Die VBS-boedel het tot dusver 25,6% vir krediteure verhaal, wat sy likwidateur tereg 'n goeie uitkoms noem; verhalings onder 10c in die rand is algemeen in Suid-Afrikaanse likwidasies.

Die Amerikaanse ervaring toon die dieper grens. Die FDIC het $250 000 per deposant in 2023 gedek en Silicon Valley Bank het steeds binne twee dae gesterf, omdat sy kliënte besighede was wat miljoene besit. Versekering kalmeer die deposante wat nooit die lopie sou veroorsaak nie. Die onversekerde geld beweeg eerste en vinnigste; studies van bankstres toon saldo's bo die versekerde drempel vlug na veiliger instrumente sodra vertroue wankel. En die versekeringsfonds self hou slegs 'n klein fraksie van die deposito's waaragter hy staan. Sy ware agterstop is die staat, dit wil sê jy.

Depositoversekering is 'n veiligheidsgordel. Dit is nie 'n rede om die bestuurder te vertrou nie.

Die redding is in die ontwerp ingebou

'n Bank hou 'n fraksie van jou deposito en leen die res uit. Dit is die sakemodel, nie 'n skandaal nie. Dit beteken ook dat geen bank al sy beloftes op een slag kan nakom nie, en daarom plaas die wet die reddingsmasjinerie vooraf voordat enigiets verkeerd loop. Die Reserwebank is formeel die uitlener van laaste uitweg en die aangewese Resolusieowerheid kragtens die Wet op die Regulering van die Finansiële Sektor van 2017. Lees dit duidelik. Die statuut neem aan dat banke sal misluk en noem vooraf wie die mislukking sal bestuur.

Die aansporings volg van daar af. Wanneer winste privaat is en verliese na die publiek verskuif kan word, word omsigtigheid 'n mededingende nadeel. Ekonome noem dit morele gevaar. Ek noem dit die rede waarom die patroon op 'n skedule herhaal.

Daar is ook die redding wat jy nooit uitgesonder sien nie. Elke rugsteun berus op die vermoë om die geldvoorraad uit te brei, wat funksioneer as 'n belasting wat sonder wetgewing ingevorder word van almal wat rande hou. Dit werk selfs in jare wanneer geen bank misluk nie. Ek het die meganika daarvan opgespoor wat eintlik met jou spaargeld gebeur.

Wat Bitcoin uit die ontwerp verwyder

Op 3 Januarie 2009 is die eerste Bitcoin-blok ontgin met 'n koerantopskrif wat permanent daarin gestempel is: "Chancellor on rand of second bailout for banks." Dit was nie versiering nie en dit was nie 'n toeval van tydsberekening nie. Dit was 'n verklaring van voorneme van 'n ontwerper wat gesien het hoe 2008 ontvou en tot die gevolgtrekking gekom het dat die probleem struktureel eerder as tydelik was.

Die struktuur waarmee Bitcoin dit vervang, is ernstig. Die aanbod word beperk tot 21 miljoen munte met die uitreiking wat elke vier jaar halveer word, so geen owerheid kan die redding druk nie. Daar is geen uitlener van laaste uitweg, geen resolusie-owerheid en geen diskresionêre enigiets nie. 'n Bate wat op hierdie manier gehou word, het geen balansstaat agter hom wat kan misluk nie. Die protokol het sy blokke elke tien minute opgelewer deur elke paniek sedert 2009, insluitend die naweek wat Credit Suisse gesterf het, sonder om enigiemand vir kapitaal te vra.

Eerlikheid vereis die keersy. Die maatskappye wat bankwese op Bitcoin herbou het, het misluk soos banke, minus die redding. Celsius het ou deposante met nuwe invloei betaal totdat dit nie kon nie. FTX het in November 2022 ineengestort met ongeveer $8 miljard se kliëntegeld wat weg is. Dit was gesentraliseerde balansstate in Bitcoin se kleredrag en elke kliënt wat munte daarop gelaat het, het 'n ou les teen volle prys herleer. Houers wat hul eie sleutels gehou het, het niks verloor nie.

Die ontwerp verwyder dus die borgtogafhanklikheid slegs as jy dit voltooi. Bitcoin wat op 'n ruil gelaat word, is 'n bankdeposito met ekstra stappe en geen versekering nie. Bitcoin wat in jou eie sleutels gehou word, is 'n toonderinstrument met geen teenparty hoegenaamd nie, 'n onderskeid wat ek uiteengesit het in Bitcoin as 'n draerbate. Die geldelike kant, 'n vaste voorraad wat die werk doen wat depositoversekering net voorgee om te doen, is gedek Bitcoin as gesonde geld. Daardie verantwoordelikheid is werklik. Dit is ook opleibaar, anders as die teenpartyrisiko wat dit vervang, wat jy nie van buite kan oudit of bestuur nie.

Waar dit jou spaargeld laat

Die antwoord is om nie jou bankrekeninge te sluit nie. Banke bly uitstekende infrastruktuur vir transaksies en vir korttermynkontant. Ek gebruik hulle elke dag.

My posisie is nouer. 'n Gedeelte van langtermynspaargeld behoort in 'n bate wat nie gedebaseer kan word om die volgende redding te finansier of deur die volgende kuratorskap gevries kan word nie. Ek help kliënte om daardie posisie geleidelik te bou. Spaarplanne begin vanaf R1 000 per maand. Begeleide selfbewaring begin vanaf R10 000. Groter besit skuif na die Vault, 'n 2-van-3 multisig-reëling wat sleutels oor aparte toestelle verdeel, sodat geen enkele verlore sleutel en geen enkele fout jou die geld kan kos nie. Omdat Bitcoin geen depositoversekering dra nie, is die bewaringsingenieurswese nie opsioneel nie.

Die volgende mislukking groei reeds stil iewers in die stelsel. Dit sal naderhand as onvoorsienbaar beskryf word, soos hulle almal is. Wat jy beheer, word vooraf besluit: hoeveel van jou spaargeld sit binne die ontploffingsradius wanneer daardie beskrywing geskryf word.